Hacıemiroğulları Beyliği

Emiroğulları Beyliği

Hacıemiroğulları Beyliğinin Kuruluşu

Emiroğulları, daha önce Türk toprakları olan Tokat’ın kuzeyi ve Mesudiye ile, kendilerinin Türk topraklarına kattığı Ordu, Giresun, Samsun’un doğusu ve Trabzon’un batısında hüküm sürmüş, Orta Karadeniz Bölgesinin büyük bir bölümünü Türk vatanı yapmış ikinci dönem Türk beyliğidir. Bu beylik, Türkmenleri ağırlıklı olarak Selçukluların bölgeyi fetih için sınır boyuna yerleştirdiği Oğuzların Çepni boyuna mensuptur[1].

 

Tarihî kaynaklarda ismi Bayramoğulları Beyliği ya da Hacıemiroğulları Beyliği olarak geçmektedir. Bu ikili adlandırmaya sebep olan düşünce, beyliğin kurucusunun tam olarak belirlenememesinden kaynaklanmaktadır. Beylik, bazı kaynaklara göre Bayram Bey[2], bazılarına göre Bayram Bey’in oğlu Hacı Emir İbrahim Bey tarafından kurulmuştur[3].

Hakkında derli toplu herhangi bir kaynak yoktur. İlgili bilgiler; çevre beyliklerin kısmen yazılmış tarihleri[4], Trabzon Devleti saray tarihinin kaydedilen bölümleri[5], Trabzon (Giresun) ve Ordu ili tahrir defterleri[6], günümüze ulaşabilen tarihi eserler ve sözlü rivayetlerden elde edilebilmektedir. Son derece sınırlı olan bilgiler, bu beylik hakkında yeteri kadar bilgi sahibi olmamızı engellemektedir.

 

Hacıemiroğulları, köken bakımından Danişmendliler’e dayanmaktadır[7].

 

Danişmendliler, Malazgirt Savaşı’ndan (1071) hemen sonra tarih sahnesinde yer alan; Sivas, Tokat, Amasya, Çorum, Yozgat, Kayseri, Malatya, Gümüşhane ve yörelerinde hâkimiyetini sürdüren birinci dönem Anadolu Türk beyliklerindendir. Ağırlıklı olarak Orta Anadolu’da yerleşmiş olmakla beraber Türkiye’nin kuzeyinde de mücadeleler vermişlerdir. Bu bölgede etkili olabilmek için başkentlerini Sivas’tan Niksar’a taşımışlardır. Danişmend Gazi tarafından bazı yörelerde Karadeniz sahillerine yaklaşılmış[8], zaman zaman da geri çekilmek zorunda kalınmıştır.

 

Danişmendliler, Mesudiye’nin 6 km kuzey-doğusunda bir sınır kalesi yapıp yöredeki sınırları bu kale vasıtasıyla kontrol etmekte idiler. Anadolu Selçukluları, 1178 yılında bu beyliğin varlığına son vermiştir. Dânişmendli topraklarında yaşayan Çepnilerin bir bölümü Selçuklular tarafından Çanakkale ve Balıkesir civarında iskan ettirilmiştir. Burada iskan ettirilenler daha sonra Karasıoğulları Beyliği’ni kurmuştur[9].

 

Danişmendliler’in Orta Karadeniz Bölgesindeki mirasçıları olan Çepni Türkmenleri, bu yörede iki beylik kurmuştur. Bunların biri Danişmenliler’in de merkezi olan Niksar’da kurulan Taceddinoğulları Beyliği[10], diğeri ise merkezi Danişmendliler’in sınır kalesinin bulunduğu Mesudiye Kaleköy’de[11] teşkilatlanan Hacıemiroğulları Beyliği’dir[12].

Kaynakça

[1] Bu bölgeye başka Türk boyları da yerleşmiştir: 1455 yılında Habsamana (Gölköy)ya bağlı Eymür, Bölük-i Bedirli (Gülyalı)ye bağlı Karkınlı, Bölük-i Fidaverende (Aybasyı)ya bağlı Alayundlu, Ordu Merkeze bağlı Bayadı-yı Zekerya, Bulancaka bağlı Bayındır, Yavuzkemalde İğdir, Koyulhisarda İgdir ormanları, Canik sancağında Üregir karye veya yer isimler bulunmaktadır (Bahaeddin Yediyıldız-Ünal Üstün, Ordu Yöresinin Tarihi Kaynakları I, TTK yay., Ankara 1992). 1455te Canik Sancağında Ünye’de Kayı, Canit-i Gölde (Terme) Bayındır, İğdir isimli köylere rastlanmıştır (Mehmet Öz, XV-XVI. Yüzyıllarda Canik Sancağı, TTK yay., Ankara 1999); Giresunda Döğer, Alayunt ve Üreğir /Yüreğir isimli köyler bulunmakta idi (Faruk Sümer, Tirebolu Tarihi, Tirebolu Kültür ve Dayanışma Derneği yay., İstanbul 1992, s. 80). Bolaman Irmağına akan derelerden birinin adı Avşar Deresidir.

[2] Sümer, age, s. 3.

[3] Yaşar Yücel, Kadı Burhaneddin Ahmed ve Devleti (1344-1398), Sevinç Matbbaası, Ankara 1983, s. 89, nu. 86.

[4] Aziz b. Erdeşir-i Esterâbadî, Bezm u Rezm, (Çeviren: Mürsel Öztürk), Kültür Bakanlığı yay., Ankara 1990.

[5] Chronique de Trébizonde, (Michel Panarète Rumca olarak derlemiştir. İlk defa Venedik el yazmasına göre M. Tafel yayımlamıştır. Fransızcaya M. Brosser tarafından Histoire du Bas-Empire adlı eserin içinde çevrilmiştir (Paris 1936, s. 428-509).

[6] Yediyıldız- Üstün, age; Sümer, age, s. 56-98.

[7] Kadı Burhaneddin, Hacıemiroğulları Beyliğine saldırıda bulunan Taceddin Beye gönderdiği mektupta: Onların atalarından miras kalmış mülküne göz dikip düşmanlık ve kavga yolunu tutmuş, dostluk ve kardeşlik haklarını çiğnemişsin şeklinde ifade kullanması, bunun bir delili olsa gerektir (Aziz b. Erdeşir-i Esterâbadî, Bezm u Rezm, s. 311). Ayrıca bir tesadüf değilse Ordu yöresinin 1455 tarihli tahrir defterinde Bayramdanişmend ismiyle kaydedilen köy, bir geçişi anlatmaktadır.

[8] 1455 yılında kaleme alınan Ordu ili ve yöresi tahrir defterinde Dânişmendlilerle ilgili yer isimleri şunlardır: Bölük-i Geriş-i Alibeğce (Kabadüz) Danişmendlü ve İsadanişmendlü; Bölük-i Niyabet-i Çamaş (Çamaş) Danişmendlü; Niyâbet-i Geriş-i Sevdeşlü/Ulubeğlü (Ulubey) Danişmendköy bi-ism-i Kovancı; Nahiye-i Milas (Mesudiye) Taylu; Niyâbet-i Kebsil (Giresun’a bağlı Bulancak ilçesinin bir bölümü) Meliklü; Niyâbet-i Kıruk ili (Yavuzkemal) Karadanişmend ve Bayramdanişmend (Yediyıldız-Üstün, age, s. XXX-XLII). Adı geçen yerlerin bazıları sahile çok yakındır.

[9] İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Anadolu Beylikleri, TTK yay., Ankara 1988, s. 96-103.

[10] Uzunçarşılı, age, s. 153-154.

[11] Mesudiye Kalesi: Mesudiye ilçesine 6 km uzaklıkta bulunan Kaleköy sınırları içerisindedir. Kuzeyden güneye doğru uzanan doğal bir tepe üzerine inşa edilmiştir. Hacıemiroğulları Beyliği’nin ilk merkezi olduğu bilinmektedir. Kale, harabe durumdadır. Çevresinde tarihî mezarlar ve kümbetler bulunmaktadır. Mesudiye-Kaleköy Kümbet Harabeleri: Kümbet harabeleri kalenin yaklaşık bir km. doğusunda bulunmaktadır. Hakkında şu ana kadar herhangi bir inceleme yapılmadığı için içinde kimlerin mezarları bulunduğu bilinememektedir. Buradan tesadüfen çıkan mezar taşlarından anlaşıldığına göre Hacıemiroğulları Beyliği döneminde inşa edilmiştir.

[12] Mesudiye ilçesine bağlı Kaleköyde bulunan Hacıemiroğuları Beyliğine ait saray, kale ve kümbetler ile mezar kitabeleri büyük oranda tahrip olmuştur. Buna rağmen beyliğin ilk merkezi olduğunu ortaya koyacak deliller hâlâ mevcuttur.

Emiroğulları Beşeri Dağılımları

  1. TRABZON ARAKLI Pervane,Mahura,Yaragar köyleri
  2. BAYBURT Çerçi köyü, Rüştü köyü
  3. OF Güresen köyü
  4. TRABZON Çağlayan Bel. Mendi ve Zenzi köyleri
  5. TRABZON Çağlayan Bel. Murlı köyü
  6. TRABZON Merkez ,
  7. TRABZON Tos köyü
  8. VAKFIKEBİR Çelebi, Mısırlı ve Kiraz köyleri
  9. VAKFIKEBİR Çarşıbaşı bel. ve Serpil köyü
  10. BEŞİKDÜZÜ Türkelli köyü
  11. YOMRA Şana ve Namık Kemal Mahallesi
  12. ARSİN Yeşilce Mah.
  13. TRABZON Sıva köyü ve Sera köyü (karye adı Sarayköy, yeni adı Yıldızlı)
  14. SÜRMENE Zavlı köyü, Köprübaşı
  15. Maçka Merkez
  16. YOMRA Suguru (Demirciler) köyü
  17. GİRESUN Tepeköy, KEMALİYE
  18. GİRESUN BULANCAK, Pirazi ilçesi Çayır köyü…
  19. GİRESUN TİREBOLU
  20. GİRESUN GÖRELE , ÇANAKÇI İlçesi , Kale köyü
  21. TRABZON HAÇKA DÜZKÖY
  22. GÜMÜŞHANE, CANCA Mahallesi,
  23. TORUL İstavra, Sever, Karakullukçu, Yurt köyü
  24. GÜMÜŞHANE Beşkilise köyü
  25. TORUL Kürtün bel. Taşlıca Köyü
  26. TORUL Kızılok Mah.ve Ulubeyköy
  27. ATVİN HOPA Kemalpaşa Köprücü köyü
  28. ARHAVİ Çukalvat köyü
  29. ARHAVİ Musazade, Hacılar ve Cumhuriyet Mah.
  30. RİZE İYİDERE Hazer Mah. ve Kendirli köyü
  31. RİZE FINDIKLI Sümer ve Zuğu köyleri
  32. ORDU ÜNYE
  33. ORDU Üçyol beldesi, Birebir köyü, Beşbıyık köyü, Sarıyayla köyü, Konacık köyü, Mahmudiye köyü,Kiraz köyü,
  34. ORDU ilçe ve köylerinde yoğunlukta
  35. TRABZON AKÇAABAT Gufoz, Fiz(karye adı Fidancık, Yeni adı Demirci) ve Satari(karye adı Kalecik, yeni adı Kaleönü), Zarı(karye adı Sarıyar, yeni adı Sarıca) köyleri
  36. AMASYA
  37. TOKAT REŞADİYE Demircili beldesi, Çengi bahçesi köyü, Çepni Yusuf köyü, Yağsıyan köyü
  38. SİNOP BOYABAT Emiroğlu köyü
  39. ERZİNCAN
  40. KASTAMONU
  41. SAMSUN, Samsun Alaçam, Paluk, Karaçukur, Bahşioymağı köyleri
  42. SAMSUN BAFRA OZAN KÖYÜ
  43. BARTIN
  44. ZONGULDAK
  45. KARASU
  46. AKÇAKOCA
  47. İZMİT
  48. MALATYA
  49. MALATYA ARAPGİR, HEKİMHAN
  50. MARAŞ
  51. SİVAS
  52. KONYA
  53. YOZGAT
  54. KIRIKKALE
  55. AFYON
  56. ISPARTA
  57. HATAY
  58. İZMİR
  59. BALIKESİR
  60. KONYA HADIM TAŞKENT
  61. ERZURUM
  62. ÇORUM
  63. ADIYAMAN Besni ilçesi
  64. GEREDE Aşağı Ovacık köyü
  65. TOKAT REŞADİYE DEMİRCİLİ KÖYÜ
  66. Ş.URFA
  67. KAYSERİ
  68. Kelkit baba konağı köyü

 

Yukarıdaki köy ve mahalle adına kadar olan tespitler 1962-1987 yılları arasında Trabzon Araklı Pervane köyünden Ziraat Bankası Emekli Müdürlerinden Zekeriya EMİROĞLU tarafından saha araştırmaları yapılarak oluşturulmuştur.

Yıllarca süren bu saha araştırmaları sonucunda aktarım yoluyla intikal eden, aile yaşlıları tarafından aktarılan ve doküman haline getirilen birikimler zaman içerisinde web sitemize taşınarak aktarılacaktır.

Çalışmalarından ve emeklerinden dolayı kendisine çok teşekkür ediyoruz.

Saygılarımızla,

Dr. Ali Osman EMİROĞLU

Ziyaret Edilen Köyler ve İsimleri

  1. Çağlayan Trabzon Kozluca köyü Hacı Fehmi Demir (1309)
  2. Çağlayan Trabzon Kozluca köyü Yunus Demir (1324)
  3. Kale Kazası Bayburt Çerçi Köyü Neşat Tekdemir (1305)
  4. Kale Kazası Bayburt Çerçi Köyü Hasan Memiş (1897)
  5. Kale Kazası Rüştü köyü Mehmet Özdemir
  6. Gümüşhane Rufene Mahallesi M.Temel Çetinkaya (1338)
  7. Torul kazası Gümüşhane Dayısa köyü Osman Güner
  8. İyidere Rize Hazer ve Kendirli Mah. Hızır Emiroğlu (1333)
  9. Arhavi Kestane köyü hacı Mehmet Emiroğlu
  10. Arhavi Artvin Hacılar Mah., Musazade mah. , Cumhuriyet Mah.
  11. Çağlayan Trabzon-Sevimli Köyü Salih Demir (1309)
  12. Bayburt Köyü Çağlayan Trabzon Ahmet Emirzeoğlu( 1933)
  13. Yomra Trabzon Demirciler köyü Hacı Ali Dursun
  14. Maçka Zanoy Köyü Trabzon
  15. Akçaabat Akdamar Köyü Trabzon
  16. Fındıklı Rize Sümer köyü Hüseyin Akdemir (1334)
  17. Fındıklı Rize Sulak(Zuğu) Köyü Mustafa Yılmaz (1908)
  18. Köprücü Köyü Kemalpaşa Artvin Mustafa Akın (1931)
  19. Çarşıbaşı Kazası Trabzon Terzi Cafer Emir (1938) Serpil köyü
  20. Türkeli Köyü Beşikdüzü Trabzon Lokantacı Ali Özdemir(1333)
  21. Yomra Trabzon- Kemalpaşa Mahallesi Arif Özdemir (1337)
  22. Yomra Çukur ve Çınarlı Köylerinde Sabri Korkmaz (1901)
  23. Of-Trabzon Güresen Köyü Yusuf Emir(1932)
  24. Trabzon Tos köyü Talip Yılmaz (1322)
  25. Sinop Emiroğlu köyü
  26. Erdoğdu Mah. Trabzon İbrahim Ata
  27. Gülbaharhatun Mah. Trabzon Besim İşsever (1930)
  28. Vakfıkebir Trabzon Çelebi Köyü Mecit Emiral(1892)
  29. Vakfıkebir Trabzon Mısırlı köyü Hasan Demir(1939)
  30. Vakfıkebir Trabzon Aydoğdu köyü Bekir Emiral (1934)
  31. Vakfıkebir Trabzon Kirazlık Köyü
  32. Arsin Trabzon Gocaba köyü Kahraman (Osman ) Emiroğlu
  33. Trabzon Kindinar Mah. Ali Osman Emir
  34. Çanakçı Giresun Kale köyü Cemal Emiroğlu
  35. Akyazı Köyü Trabzon Hafız Osman oğlu Ali Faik Öztürk
  36. Pervane köyü Araklı Sürmene Mustafa Demir (1324)
  37. Pervane köyü Arkalı Trabzon Mahmut Demir (1337)
  38. Canca Mah. Gümüşhane Şaban Çetinkaya
  39. Yolgören Araklı Trabzon Mustafa Demir (1323)
  40. Başkurt köyü Çağlayan Trabzon Ahmet Emirzeoğlu
  41. Arsin Trabzon Yeşilce Mah. Yusuf Emiroğlu
  42. Çanakçı Giresun Kale köyü Kuzca köyü Cemal Emiroğlu
  43. Kürtün Giresun Ulubeyköy Haydar Emiroğlu
  44. Derekuzculu köyü, Taşdikmen köyü Kızılcainek köyü
  45. Görele sofulu köyü
  46. Torul Taşlıca köyü
  47. Fındıklı Mah. Keşap Giresun Mehmet Emir (1329)
  48. Beşkidüzü Trabzon Türkeli köyü Mustafa Özdemir (1315)
  49. Of Trabzon Güresen köyü Yusuf Emir (1932)
  50. Konya Nişantaşı mah. Mehmet Emiroğlu (1334)
  51. Konya Çukur Mah. Hacı Hasan Tasin Emiroğlu
  52. Konya Taşkent Arzimli Emekli Tabip Albay Dr. Emin Emiroğlu
  53. Çorum Bahçelievler (Küreli) İhsan Emiroğlu
  54. Gümüşhane Emirler Mah. Zehra Şehbaz
  55. Gümüşhane zanha mah. Ali Çamur, Beşkilise de Yiğit soyadlarında
  56. Gümüşhane Beşkilise Emirosman oğulları
  57. İstanbul Silivri Naci Memiş (öğretmen)
  58. Samsun Çatalçam Köyü Ali Demir
  59. Düzköy Trabzon Tepecik mah. Bayram Onur
  60. Maçka Trabzon Zanoy köyü Mustafa Özdemir(1315)- Sabri Özdemir(1915)
  61. Civciler köyü Kastamonu İhsan Emiroğlu
  62. Akoluk köyü Trabzon Emirhüseyinoğulları Osman Emir (1932)
  63. Tirebolu Giresun Çarşı Mah. Mehmet Emiroğlu (öğretmen )(1943)
  64. Trebolu Halaçlı Köyü Demir soyadında
  65. Gümüşhane Gönder köyü Hakkı Başer (1311)
  66. Gümüşhane Gümüşkaya köyü, Dörtkonak köyü
  67. Akçaabat Trabzon Helvacı köyü Emirsüleymanoğulları Murat Akgün
  68. Akçaabat Trabzon Akdamar köyü Emiralioğulları Yusuf Birinci
  69. Akçaabat Trabzon Kirazlık köyü Emirsüleymanoğulları Mahmut Başocak
  70. Akçaabat Trabzon şınık ve Fızu köyleri Çakiır soyadında Emiralioğulları
  71. Maçka Trabzon Yukarı Hordogop köyünde Avcı soyadında
  72. Eskişehir Sivrihisar Sığırcık köyü Ahmet Akköprü
  73. Eskişehir ivrihisar Buzluca köyü Özkan soyadında
  74. Sivas Sularbaşı Sarışeyh ve Bengiler mh. Hakim Şinasi Emiroğlu
  75. Yomra Trabzon İkisu köyünde Celal Burçak (1306)
  76. Rize sütlüce köyü dağbaşı paşakuyu mah. Ethem Emiroğlu
  77. Torul Gümüşhane Kalkanlı köyü Üstün soyadında
  78. Erzurum Yiğittaşı köyü Doğan Önal (1944)
  79. Adana Kadirli Ahmet Emiroğlu
  80. Gümüşhanel Hacı Ziyaeddün Efendi
  81. İspir Erzurum Karabaş köyü Hafız Nevres Demir
  82. Ordu Gölköy Bahri Erkoç, Kuzköyü Yiğit soyadlarında
  83. Torul Taşlıca köyünde Görmüş soyadlarında
  84. Torul Zermut ve Zaga (Kürtün) köylerinde
  85. Sivrihisar Kaldırım köyü Osman Üşümez
  86. Sivrihisar Sığırcık köyü Ahmet Akköprü
  87. Emirdağ Emirin köyü Ali Güllü
  88. Ordu Kale köy Salih Mert

Zekeriya EMİROĞLU büyüğümüzün notlarından aktarılmıştır. Zaman içinde sohbet ve aktarımlar siteye eklenecektir.